آموزش ترید و تحلیل تکنیکال - مرکز تحقیقات بلاک چین

تاریخچه پول، از جنگ جهانی دوم تا ظهور بیت کوین

تاریخچه پول، از جنگ جهانی دوم تا ظهور بیت کوین

 

تاریخ اقتصاد و به ویژه تاریخ پول در سال‌های بعد از جنگ اول جهانی و تبعات اقتصادی ناشی از آن شاهد ظهور اندیشه‌های جدید بوده است. بشر برای قرن‌ها پول را تنها وسیله‌ای برای مبادله کالا و خدمات در نظر می‌گرفت. پول که در نظریه کلاسیک تنها وسیله مبادله بود، در قرن بیستم مفهوم کاملتری به خود گرفت. در این تعریف پول نه تنها ماهیت تبادلی دارد، بلکه نقشی به عنوان معیار ارزش بودن نیز بر عهده می‌گیرد. در کنار این دو ویژگی، یک پول تنها زمانی مورد پذیرش ارائه دهندگان کالا و خدمات قرار می‌گیرد که هر چیز اقتصادی که در ازای عرضه کالا و خدمات، آن پول را دریافت کرده، بتواند ترجیحات آینده‌ی خود را برطرف نماید. پس پول می‌بایست وسیله‌ای برای حفظ قدرت برطرف‌کنندگی ترجیحات تولیدکننده‌ها در آینده نیز باشد.

در این مقاله پس از بررسی اجمالی تئوری‌های غالب بر نحوه اعتبارسنجی و زایش پول پس از جنگ جهانی دوم، به بررسی دقیق‌تر دیدگاه اقتصاددان مطرح اتریشی، فردریش آگوست فون هایک در مورد پول پرداخته و سعی شده است تفاوت‌ها و شباهت‌های این دیدگاه به پول را با ایده ساتوشی ناکاموتو یا همان بیت کوین آشکار سازد.

 


کنفرانس برتون وودز و کنزین گرایی


کنفرانس برتون وودز و کنزین گرایی

 

در ژوئیه 1944 و درحالیکه هنوز جنگ دوم ادامه داشت، کنفرانس برتون وودز در شهر نیوهمپشایر و به منظور تصمیم‌گیری برای نظام پولی پس از جنگ، برگزار شد. از نتایج این کنفرانس ایجاد بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول بوده است. در آغاز یک نظام با نرخ ارز ثابت ولی درعین حال قابل تعدیل پیشنهاد شد. در نظام پولی قابل تعدیل، بانک جهانی وظیفه ایجاد تعادل در شرایط کسری و یا مازاد طولانی را بر عهده داشت. این نظام پولی درواقع یک نظام پایه دلار-طلا بود که جایگزین نظام پایه طلا شده بود. آمریکا که دو سوم ذخایر طلا را در اختیار داشت، تضمین کرد هر «یک سی و پنجم» اونس طلا را در مقابل یک دلار خریدوفروش کند.

این نظام پولی تا اواسط دهه 60 میلادی به خوبی باعث رشد اقتصادی بعد از ویرانی‌های جنگ جهانی دوم شد. اندیشه‌های غالب در آن دوران بر مبنای تفکرات اقتصاددان مشهور انگلیسی جان مینارد کینز بنا نهاده شده بود. کینز دغدغه اصلی اقتصاد را نرخ رشد و اشتغال می‌دانست. او برخلاف گذشتگان خود معتقد بود اگر وضعیت اشتغال کامل در یک اقتصاد برقرار نباشد، دولت متعهد به ایجاد آن است. در دیدگاه او، این میزانِ تقاضا بود که سطح عمومی عرضه را مشخص می‌کرد. با افزایش تولید که همان افزایش تقاضا بود، وضعیت می‌توانست درجهت اشتغال کامل قرار گیرد. او مدافع دخالت دولت در اقتصاد بود. این نظریات و این شیوه مدیریت پول بعد از جنگ دوم جهانی، که اقتصاد به دلیل خرابی‌های ناشی از این جنگ ویران گیر در وضعیت اشتغال کامل قرار داشت، به خوبی پاسخگوی نیازهای اقتصاد جهانی بود.

با رشد سریع اقتصادی ژاپن و آلمان غربی در آن دوران و عدم رشد متوازن ذخایر طلا، کارایی نظام پولی مبتنی بر طلا-دلار مورد تشکیک کشورهای اروپایی قرار گرفت. مشکل کمبود ذخایر طلا، اطمینان به نقدپذیری دلار بیه طلا و همچنین مشکل تعدیل تراز پرداخت‌ها، باعث کاهش شدید ارزش دلار و همچنین بیکاری ناشی از این کاهش ارزش شد. ساز وکار مالی برتون وودز نهایتا در سال 1973 با شکست مواجه شد.

 


اصالت پول، شوک نیکسون و پول بدون پشتوانه


اصالت پول، شوک نیکسون و پول بدون پشتوانه

 

بعد از شکست‌های اقتصادی توافق برتون وودز و اندیشه‌های کینز در سال، 1971 ریچارد نیکسون به طور یکجانبه دستور لغو قابلیت تبدیل مستقیم طلا به دلار را صادر کرد. این ازجمله مهم‌ترین دلایل شکست این توافق بود. از آن زمان به بعد سیستم برتون وودز با یک سیستم نرخ ارز شناور بدون پشتوانه جایگزین شده که تا به امروز نیز برقرار است. پول بدون پشتوانه یا فیات فاقد هرگونه ارزش ذاتیست. به تعریف دقیق‌تر، پول بدون پشتوانه پولی است که توسط دولت قانونی شده باشد، توسط دولت تولید شود، نه دارای ارزش مشخصی است و نه قابلیت تبدیل به هیچ کالای مشخصی را دارد؛ دارای ارزش ذاتی نیست و تنها دلیل استفاده از آن دستور دولت است. در سال 1973 تئوری اصالت پول جایگزین اندیشه‌های کینز شد.

ارائه دهندگان این تئوری که به مکتب شیکاگو معروف شده‌اند، معتقد به دخالت حداقلی و کوچکتر شدن دولت‌اند. آنها اعتقاد دارند افزایش در عرضه پول اساسا به افزایش قیمت‌ها منجر می‌شود. برخلاف کینز که معتقد بود با افزایش نقدینگی و یا مقدار پول در گردش، اتفاقی که میافتد کاهش سرعت گردش پول است، ازنظر اقتصاددانان مکتب شیکاگو سرعت گردش پول در کوتاه مدت ثابت است و با توجه به اینکه سطح تولید نیز در اشتغال کامل به سر میبرد (تنها در این نظریه)، لذا هرگونه تغییری در حجم پول منجر به تغییر در سطح عمومی قیمت‌ها می‌گردد.

میلتون فریدمن اقتصاددان آمریکایی و از مطرح‌ترین نظریه پردازان مکتب شیکاگو معتقد بود که در بلندمدت بین تورم و بیکاری رابطه‌ی مستقیمی وجود ندارد. این برخلاف عقیده کینزین ها بود که بیکاری و تورم را دو معضل مرتبط به هم در اقتصاد می‌دانستند. فریدمن بر اساس  مطالعات خود به این نتیجه رسیده بود که منحنی فیلیپس طی زمان حرکت کرده و در جهت شمال شرقی انتقال می‌یابد. همانطور که در شکل زیر مشاهده می‌شود، منحنی فیلیپس نشان دهنده ارتباط بین نرخ تورم و بیکاری است.

 

منحنی فیلیپس اولیه

 

در این شکل، U نشان دهندهی بیکاری و 𝜋 نشان دهنده تورم است. دیدگاه کنزین‌ها بر این بود که نرخ بالای اشتغال با نرخ بالای تورم رابطه‌ی معکوس دارد. به این معنا که برای کاهش نرخ بیکاری می‌بایست نرخ بالاتر تورم را بپذیریم؛ اما فریدمن عقیده داشت که این رابطه برای بلند مدت برقرار نیست. از نظر فریدمن در کوتاه مدت انتظارات تورمی منجر به توهم پولی می‌شود که در آن جامعه بدون در نظیر داشتن آثار پدیده زایش پول در کاهش قدرت خرید، صرفاً با اتکا به افزایش اسمی درآمد خود، فکر می‌کند ثروتمندتر شده است.

 


ملیت‌زدایی از پول و فون هایک


ملیت‌زدایی از پول و فون هایک

 

فون هایک نیمی از عمر خود را در دورانی گذراند که اندیشه‌های سوسیالیستی و دولت‌گرایی، اندیشه غالب زمانه بود. در سال 1978 هایک دیدگاه خود را در رابطه با پول در کتاب «ملیت‌زدایی از پول» ارائه داد.

او معتقد بود که انحصار ایجاد پول باید از دولت به بازار آزاد منتقل شود. او با استناد به اندیشه‌های آدام اسمیت که معتقد بود ترجیحات شخصیِ همه‌ی اجزا بازار باعث افزایش کارایی می‌شود، پیشنهاد داد که می‌توان پول غیرمتمرکز خلق کرد. با ایجاد رقابت، پول‌ها توانایی حفظ قدرت خرید بیشتری را دارند. او در مقدمه کتاب مشهور خود «ملیت‌زدایی از پول» می‌نویسد: «در ناامییدی من برای یافتن یک راه حل سیاسی برای مشکلی که به نظر ساده‌ترین اتفاق ممکن است (یافتن راهی برای جلوگیری از تورم و زایش پول) در کنفرانسی که سال پیش شرکت کردم پیشنهادی را مطرح نمودم؛ ایده‌ای که بعدها نتوانستم اغوای نهفته در آن را در خود کنترل کنم؛ مشکلی که به نظرم مهمترین مشکل اقتصاد است، نه تنها به خاطر زیان‌ها و رنج‌هایی که با تورم شکل می‌گیرند، بلکه به دلیل بیکاری و رکودی که در دراز مدت به دلیل تورم ایجاد می‌شود».

هسته‌ی اصلی ایده هایک این بود که انحصار تثبیت شده دولت، در اعتبارسازی و زایش پول برای ثروتمندسازی گروهی خاص، از بین بردن کسری بودجه و یا تأمین مالی پروژه‌های خود دولت استفاده می‌شود و بحران‌های اقتصادی موجود، حق این انحصار طبیعی برای دولت را به چالش می‌کشد. هایک معتقد بود که رها کردن قانون در دست حاکمان، انتخابی مانند سپردن کوزه شیر به دست گربه است.

او عقیده داشت انحصار دولت‌ها بر پول باید به سرعت پایان یابد و یک نظام خلق پول مبتنی بر بازار آزاد که کاملا رقابتی است جایگزین آن شود. اما این قدرت توزیع شده در منظر هایک دو ویژگی اساسی دارد:

۱) خالقان پول‌های خصوصی برای ایجاد پول به هر میزان و ورود به بازار، آزاد خواهند بود.
۲) شهروندان برای انتخاب هرکدام از این ارزها کاملا مختار خواهند بود.

بانک‌ها نیز می‌توانند به هر میزان که خواستند پول‌های خود را منتشر کنند. بازگشت به نظام پایه طلا پیشنهاد اول اتریشی‌ها بود اما ناکارآمدی نظام مبتنی بر طلا نیز بر همگان آشکار بود. از نظر او رقابت برای هر خدمات و کالایی منجر به ارزان شدن آن خواهد شد؛ اما برای پول اینطور نخواهد بود.

 


بیت کوین، ایده فون هایک در عمل


بیت کوین، ایده فون هایک در عمل

 

رمز ارزها یک نمونه عملی برای پول رقابتی مورد نظر فون هایک می‌باشند. در ابتدا ایده پول رقابتی با توجه به انحصار تاریخی دولت‌ها بر پول، غیرممکن به نظر می‌رسید؛ اما شرایط با توجه به گستردگی اینترنت به کلی تغییر کرد. در بحران مالی 2008 و کاهش اعتماد مردم به بانک‌ها، اولین رمز ارز تاریخ یعنی بیت کوین اعلام موجودیت نمود. از آن زمان تاکنون 1500 رمز ارز مختلف در بازار برای جایگاه بهتر رقابت می‌کنند.

ازآنجاییکه رمز ارزها از کنترل دولت‌ها، حداقل تاکنون خارج مانده‌اند، یک نوع آزمایشگاه برای رقابتپ ارزهای خصوصی در حال ایجاد است. در حقیقت می‌توان نتیجه گرفت که ایده نظری هایک، نیروی محرکه اصلی رمز ارزها می‌باشد. چیزی که باعث جذابیت رمز ارزها می‌شود این است که با تصور مردم از پول به کلی تفاوت دارد؛ هیچ پشتوانه‌ای مثل طلا و یا اعتبار سیاسی دولتی را ندارد. بیت کوین به عنوان یک ارز پذیرفته شده است. میتوان بیت کوین را تعریف دقیقی از فیات مانی یا پول بدون پشتوانه در نظر گرفت.

 


نتیجه گیری


همانطور که در ابتدای مقاله ذکر شد کینزین‌ها معتقد بودند افزایش عرضه پول می‌تواند نقشی واقعی در اشتغال و سرمایه مردم ایفا کند. آنها نسبت بین زایش پول و نرخ بیکاری را خطی در نظیر می‌گرفتند. از منظر هایک، نه تنها میزان تغییر در عرضه پول، بلکه نحوه و مسیری که پول وارد سیستم گشته و راه خود را در سیستم اقتصادی پیدا می‌نماید، متغیرهای واقعی و عملکرد اقتصادی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

پول بازار را به وسیله‌ی تغییر قیمت کالاها و خدمات و همچنین ساختار زمانی تولید تحت تأثیر قرار می‌دهد. این امر به طور فزاینده‌ای سبب تخصیص مجدد منابع از تولید کالاهای مصرفی به تولید کالاهای سرمایه‌ای می‌گردد. این تخصیص‌ها پایدار نیستند؛ چراکه به وسیله تغییر در ترجیحات مصرف‌کنندگان از دوره حال به آینده حمایت و پشتیبانی نشده‌اند. به عبارتی به عقیده هایک بحران بازخواهد گشت. بدین ترتیب ارتباط بین بیکاری و تورم در بلند مدت از حالت معکوس بیرون خواهد آمد. او با این عقیده‌ی کینزین‌ها مخالف بود که می‌توان با هدایت آگاهانه‌ی تقاضا به اشتغال کامل رسید و هرگونه مشکل ناشی از این سیاست را با کنترل بیشتر درمان کرد. با این دیدگاه دیگر نمی‌توان حق انحصاری طبیعی کنترل و خلق پول را به دولت داد. هایک با این تئوری حق انحصار طبیعی که دولت برای خود بر پول قائل بود را به چالش کشید.

بر ایده هایک و آزمایشگاه عملی آن یعنی بازار رمز ارزها نقدهایی نیز وارد است. هر چند نگارنده تنها در جستوجوی ایده نظری موجود در پشت رمز ارزها به سراغ هایک رفته است. چارلز کیندلبرگر اقتصاددان مطرح عقیده دارد که همه چیز در تاریخ اتفاق افتاده است. از این منظر عده‌ای معتقدند که اگر بانکداری آزاد مطلوب بود پیش از این به اجرا گذاشته می‌شد.

از سویی دیگر عده‌ای معتقدند که عدم کنترل یک نهاد مرکزی بر انتشار و گردش پول باعث افزایش پولشویی و کلاهبرداری‌ها می‌شود؛ اما مهم‌ترین نقشی که دولت به عنوان نهاد کنترلگر بازی می‌کند، نقشی به عنوان آخرین قرض دهنده برای جلوگیری از فروپاشی کامل اقتصاد در بحران است که در فضای ارزهای رقابتی این نقش از بین می‌رود.

در پایان، نگارنده معتقد است هنوز برای قضاوت کارآیی رمز ارزها با توجه به نوپا بودن بازار آنها بسیار زود است. شباهت‌های بسیاری بین ایده هایک و رمز ارزها وجود دارد. تنها زمان می‌تواند نشان دهد که چقدر رویای بازار ارز آزاد رقابتی هایک قابل تحقق است.

 

 بیشتر بخوانید:

حرکت به سوی اقتصاد دیجیتال

طلا یا بیت کوین؟ سرمایه گذاری بر روی کدام یک سودآورتر است؟

چرا در ارزهای دیجیتال سرمایهگذاری کنیم؟

تفاوت سرمایه گذاری در بورس ایران با بازار ارزهای دیجیتال

سرمایه گذاری بلند مدت در ارزهای دیجیتال

اثر مرکب در سرمایه گذاری (ارز دیجیتال، بورس، فارکس)


منبع: مرکز تحقیقات بلاکچین


آموزش صفر تا صد ترید و تحلیل تکنیکال ارزهای دیجیتال، بورس و فارکس

درباره ما

"مرکز تحقیقات بلاک چین" به‌عنوان بزرگترین وب سایت تخصصی، پژوهشی و آموزشی بلاک چین در جهان توسط مجموعه ای از متخصصان حوزه بلاک چین و ارزهای رمزنگاری شده از سال 1396 به ‌صورت رسمی فعالیت خود را آغاز نمود.


ادامه درباره ما

 

ارتباط با پشتیبانی در تلگرام bircsupport1@

شماره تماس: ۲۷۹۳۱۹۵-۰۹۲۱

کانال تلگرام مرکز تحقیقات بلاکچین