آینده بلاک‌چین و ارزهای دیجیتال در ایران

آینده بلاک چین در ایران

 

بلاکچین، اولین پلتفرم مبتنی بر اینترنت برای مبادله ارزش است. تا پیش از معرفی ارزهای دیجیتال، هیچکس نمی‌توانست ارزش را در طول یک مسیر بدون اجازه و پشتیبانی یک واسطه انتقال دهد. در واقع بلاکچین، امکان انتقال ارزش را به صورت آنی فراهم کرده است. بلاکچین پنجمین پارادایم محاسباتی انقلابی است که فرصت بی نظیر انتقال ارزش از طریق وب را فراهم می کند. مواردی مانند مین‌فریم ها در دهه 70، پی سی ها در دهه 80، اینترنت در دهه 90 و شبکه های اجتماعی در سال های آغازین قرن بیست و یکم انقلابی مشابه بلاکچین ایجاد کردند.

صندوق بین المللی پول با انتشار گزارشی در مورد تأثیر فین تک بر سیستم مالی، از بانک های مرکزی خواسته استفاده از ارزهای دیجیتال را بررسی کنند. تصور این نهاد مالی بین المللی این است که ارزهای دیجیتالی که از سوی بانک های مرکزی صادر می‌شوند می‌توانند خطرات ناشی از استفاده از فناوری بلاکچین در پرداخت‌های برون مرزی را کاهش دهند. آیا در ایران این بررسی انجام گرفته یا برنامه ای برای آن وجود دارد؟

در دنیا مفهوم مهم و مفیدی به نام استقلال بانک مرکزی از دولت وجود دارد که در ایران به طور کامل محقق نشده، ولی متاسفانه به بهانه این استقلال، بانک مرکزی از گردش آزاد اطلاعات سرباز میزند و به تبع آن شرکت خدمات انفورماتیک که مجری بسیاری از طرح های بانک مرکزی است نیز بسته عمل می‌کند. لذا خبر و اطلاع مفصل و موثقی از بررسی رمز ارزها از سوی این نهاد منتشر نشده است. اما شنیده ها حاکی از آن است که بررسی هایی پیرامون رمز ارزها انجام شده و برخی از مدیران بانک مرکزی با مشاورین ایرانی و خارجی پیرامون این موضوع صحبت کرده اند. ممکن است پروسه جمع بندی طولانی شده باشد و در نتیجه، هنوز گزارشی از این بررسی ها صادر نشده است. خبری هم از طرف شورای عالی فضای مجازی مبنی بر بررسی ارزهای دیجیتال توسط این مرکز منتشر شد، اما هنوز نتایج بررسی ها مشخص نشده است.

یک مفهوم مهم و موثر در مواجهه بانک مرکزی با ارزهای دیجیتال و تصمیمی که در آینده اتخاذ خواهد کرد، مسئله Co-Regulation است. علوم میان رشته ای نظیر بانکداری الکترونیک که ترکیبی از IT و بانکداری است، بحث Co-Regulation (رگولاتوری مشترک توسط چند رگولاتور) را به وجود می آورند. به عنوان مثال در همه کشورها در زمینه پرداخت موبایلی، رگولاتور صنعت موبایل و بانک مرکزی، به صورت مشترک برای پرداخت موبایلی تنطیم مقررات می‌کنند. اما در ایران، بانک مرکزی بدون مشورت با سازمان تنظیم مقررات رادیویی، که رگولاتور حوزه موبایل در ایران است، اقدام به تنظیم مقررات در این حوزه نموده است. این عدم مشورت بانک مرکزی به صورت مزمن و ساختاری مشکلاتی را برای بازار پول ایجاد کرده است؛ به نظر من یکی از دلایل مهمی که از میان ده ها نوع تراکنش پرداختی و بانکداری الکترونیکی موجود در دنیا، تنها تعداد محدودی از تراکنش‌ها در ایران وجود دارند، همین موضوع است.

به عنوان نمونه ای دیگر، عدم همکاری کافی بانک مرکزی با دیگر نهادهای رگولاتور بازارهای پول و سرمایه همچون بیمه مرکزی، سازمان بورس و ... باعث شده است از بین بیش از 200 ابزار مالی موجود در کشورهای پیشرفته، تعداد بسیار کمی از آنها در ایران عملیاتی شوند. اثرات چنین کاستی هایی باعث شده که نسبت حجم بازارهای مالی به m2 یا نقدینگی در ایران بین 9 تا 100 درصد باشد و این در حالی است که این نسبت به طور متوسط در کشورهای اتحادیه اروپا 640 درصد است.

در مجموع باید بگویم که شیوه صحیح این است که هرگونه اقدام در زمینه ارزهای رمزنگاری شده، از بررسی گرفته تا سیاست گذاری و رگولاتوری آن باید توسط بانک مرکزی و چند نهاد دیگر خصوصا سازمان بورس، شورای عالی فضای مجازی و ... به طور مشترک انجام شود. در زمینه بلاکچین به عنوان یک پیشران اساسی، تمام سازمان ها باید بدان بپردازند و موضع خود را در قبال آن مشخص کنند؛ اما اساسا رگولاتوری در حوزه بلاکچین مفید نیست و اصل باید بر آزادی کامل باشد.

 


جنگ ‌در‌عرصه‌ ارزهای ‌دیجیتال


در حال حاضر دو کشور چین و آمریکا، در حال فعالیت در بازار ارزهای دیجیتال به صورت جدی و برنامه ریزی شده هستند. چین در زمینه Mining فعالیت های قابل تاملی انجام داده و آمریکا در حوزه  Exchange در حال شکل دهی به بازار نقل وانتقالات است. به نظر شما این دو کشور با چه فرضیاتی در این حوزه فعالیت می‌کنند و دلیل سرمایه گذاری این کشورها در بازار رمز ارزها چیست؟

قضیه بسیار ساده است. بعد از جنگ جهانی دوم، در کنفرانس برتون وودز، در قراردادی تحت همین نام توافق شد که پشتوانه تمام ارزهای دنیا دلار باشد و پشتوانه دلار نیز با نسبتی مشخص، طلا تعیین گردید. در سال ،1973 رئیس جمهور وقت آمریکا، نیکسون، قرارداد برتون وودز را تغییر داد و اعلام کرد ازاینپس کلیه ارزها برابری خود را با دلار تنظیم خواهند کرد و پشتوانه دلار طلا نیست، بلکه اقتصاد آمریکاست.

در حال حاضر، دلار آمریکا پشتوانه دیگر ارزهای دنیا و معتبرترین ارز دنیاست. برتری مطلق دلار نسبت به دیگر ارزها و استفاده از آن به عنوان پایه سنجش ارزش پولی در سطح بین المللی برای آمریکا مزیت های فراوانی داشته و البته مسئولیت هایی را نیز برای آنها به دنبال دارد که این مسئولیت ها ایجاب می‌کند این کشور، زودتر از همه کشورها، مباحث مربوط به بیتکوین و ارزهای دیجیتال را مورد بررسی قرار دهد و برای حفظ برتری دلار در بلندمدت، تمامی اتفاقات این بازار را نیز کنترل کند.

همچنین کشور چین، بازار ارزهای دیجیتال را به عنوان یک فرصت سرمایه گذاری شناسایی کرده و گروهی معتقد هستند که حجم قابل توجهی از تراکنش‌های صورت پذیرفته با ارزهای دیجیتال در چین از طریق دست به دست شدن بیتکوین بین  Minerها صورت می گیرد و فاقد معامله پایه (جا به جایی کالا یا خدمات) است.

برای درک هدف فعالیت چین و آمریکا در بازار ارزهای دیجیتال، باید افق بلندمدت این کشورها را بررسی کرد. در سال 2050، جهان جای عجیبی است. آمریکا سال هاست که بزرگ ترین تولیدکننده نفت دنیاست و در تولید عناصر کمیاب، که کالای بسیار استراتژیکی به حساب می آیند، با چین رقابت می‌کند. از طرفی اختلاف تولید ناخالص داخلی چین با تولید ناخالص ملی این کشور حدود 30 درصد خواهد شد که عمده آن مجدد در آمریکا سرمایه گذاری خواهد شد. در کجا؟ درست دیوار به دیوار دانشگاه های آمریکا. جایی که در کوتاه ترین Time to Market ممکن، ایده های شکل گرفته شده در دانشگاه های آمریکا، در کارخانجات تاسیس شده با سرمایه چینی ها تولید می‌شوند.

موضوع دیگری که چین را برای سرمایه گذاری در بازار ارزهای دیجیتال ترغیب می‌کند، تصرف جایگاه آمریکا در دنیای مجازی است. یوآن به دلیل ساختار اقتصادی چین، ارز ارزان قیمتی است و انتظار میرود چین به دنبال برنامه ریزی برای ایجاد یک ارز دیجیتال، با ویژگی هایی مناسب، برای پرچمداری دنیای مجازی باشد. پر واضح است که این ارز رمزنگاری شده همانند یوآن ارزان نیست و قابلیت هایی کلیدی، همچون جایگاه امروز دلار، برای کنترل دنیای مجازی را به چین خواهد داد.

 


آینده ‌بانک‌ با ‌بلاک‌چین


مهم ترین قابلیت بلاک چین، تکنولوژی دفترکل توزیع شده است. یک شرکت مادر را تصور کنید که چند صد شرکت را به صورت چند هولدینگ اداره می‌کند. این شرکت مادر برای گرفتن گزارش از شرکت های زیرمجموعه خود، نیازمند یک سیستم حسابداری و یک دفترکل هست. در خوش‌بینانه ترین حالت، ممکن است این گزارش ها با دسته بندی ها و عناوین مختلفی در سیستم ثبت شود که همین مسئله، جمع بندی و گزارش گیری آن را با مشکل مواجه می‌کند. راهکار دیگر این است که شرکت مادر یک سیستم نرم افزاری را انتخاب کرده و حسابداری تمام شرکت هایش را به روی آن منتقل کند که تجربه نشان می‌دهد کاری بسیار طاقت فرسا است.

تکنولوژی بلاکچین امکان تعریف هر کدام از این شرکت ها را به عنوان یک node در یک Distributed Ledger فراهم میسازد که روی این DL ثبت Recordها به وسیله فرآیند اجماع انجام می‌شود. چنین قابلیتی بسیار فوق العاده است و هزینه های اجرایی شرکت مادر و مجموع شرکت ها را برای دستیابی به گزارشات مالی و عملکردی از فعالیت شرکت ها را به شدت کاهش می‌دهد.

دفاترکل توزیع شده به دو صورت Permissioned Ledgers یا دفاتر کل دارای مجوز و یا دفاتر کل بدون Permission less Ledgers مجوز تقسیم می‌شوند. در دفاتر کل فاقد مجوز، گره ها نامحدود و دارای دسترسی آزاد به شبکه هستند، در حالی که در دفاتر کل دارای مجوز، برای دسترسی ها مجوز تعریف می‌شود. بنابراین می توان گفت که هیچ افق روشنی برای تحقق یک دفترکل فاقد مجوز در صنعت بانکداری و پرداخت وجود ندارد. یک سناریو مفید، استفاده نهادهای مالی ایران از دفترکل توزیع شده Ripple برای نقل و انتقالات پول در سطح بین الملل است. حتی ایده راه اندازی پلتفرمی مشابه Ripple در سطح کشور و به صورت Permissioned نیز قابل توجه است.

 


تاثیر ارزهای دیجیتال ‌بر ‌اقتصاد‌ ایران


آینده ارزهای دیجیتال در ایران

 

سوال اساسی این است که افزایش حجم ارزهای دیجیتال و فراگیر شدن استفاده از آن چه تاثیری بر اقتصادهایی نظیر ایران که بر پایه پول فیات هستند خواهد داشت؟

این سوال را از دو منظر ارزهای دیجیتال و بلاکچین بررسی خواهیم کرد. از سال 2000 تا 2016، صنعت پرداخت الکترونیک ایران رشد بسیار زیادی داشت اما هنوز هم این صنعت فرصت های زیادی برای رشد بیشتر دارد و اینکه تصور کنیم با روی کار آمدن ارزهای دیجیتال، بازار به تصرف آنها در خواهد آمد، تصور نادرستی است و بسیار بسیار زمانبر است.

بلاکچین نیز مشابه جریان شبکه های اجتماعی موجی است که نیازمند بررسی است. به عنوان مثال 6 سال بعد از شکل گیری موج شبکه های اجتماعی، تنها یک بانک ایرانی اقدام به ایجاد سرویس هایی بر پایه شبکه های اجتماعی نمود و بقیه بانک ها مدام در حال پیشبینی آینده این جریان بودند و دقیقا مشکل بانک های ایرانی اینجاست که به جای صرف زمان زیاد برای پیشبینی آینده لازم است به فکر ساختن آینده باشند. از اینرو با بنیه ضعیفی که در صنعت بانکداری الکترونیک وجود دارد، به نظر می‌رسد که زمان زیادی لازم باشد تا بانک ها به این تکنولوژی رو آورده و از آن استقبال نمایند.

 


ارزهای دیجیتال راهی برای دور زدن تحریم ها


در گذشته ای نه چندان دور، آقای کریس اسکینز، خالق کتاب بانکداری دیجیتال، بحث استفاده از بیتکوین را برای دور زدن تحریم ها مطرح کردند. این کار منطقی، کاهنده هزینه ها و حتی سودآور است که به دلایل مختلفی انجام نگرفته و شاید با اصلاح برخی روندها بتوان به اجرای آن در آینده امیدوار بود.

 


بلاک‌چین‌ و ‌پولشویی


اجازه دهید در ابتدا نگاهی به ماهیت ارزهای دیجیتال داشته باشیم. بعضی بانک های مرکزی به تبعیت از بانک مرکزی آمریکا، در بحث تنظیم مقررات، ارزهای دیجیتال را نوعی Commodity money یا پول کالایی میدانند. در انتقال پول بین حساب های سپرده، ما از e-payment یا پرداخت الکترونیکی برای جابجایی پول میان حساب ها استفاده می‌کنیم. در این جابجایی یک نوع ارزش مالی بین حساب های سپرده مختلف از بانک های مختلف ردوبدل می‌شود. توجه داشته باشید که رمز ارزها یک نوع روش پرداخت الکترونیک نیستند، بلکه دقیقا یک E-Cash یا پول نقد الکترونیک هستند.

پول نقد خواصی دارد که دقیقا مشابه ارزهای دیجیتال است اما این خواص با خواص E-Payment کاملا متفاوت است. به عنوان مثال، در E-Payment فرایند جابجایی ارزش مالی برای بانک کاملا شناخته شده است؛ یک ارزش مالی از حساب شخص X در بانک A به حساب شخص Y در حساب بانک B جابجا می‌شود. اما جابجایی پول نقد، همچون ارزهای دیجیتال در جایی یادداشت نمی‌شود. در مورد ارزهای دیجیتال اگر شما کیف پول الکترونیکی خود را گم کنید مشابه وضعیتی است که در خیابان کیف پول خود را گم کرده اید.

بلاکچین باعث تولید یک ارز رمزنگاری شد که طبق توضیحات گفته شده یک E-Cash به حساب می آید و به شدت می‌تواند فضای پولشویی را تحت تاثیر قرار دهد. در حال حاضر هنوز هم عده ای معتقدند که بیتکوین برای حمایت از اقتصاد سیاه روی کار آمده است. اکنون نیز بسیاری از معاملات خلافکاری به وسیله بیتکوین انجام می‌شود و خلافکاران از این ارز برای معاملات خود استفاده می‌کنند.

فرضیه مهم بعدی این است که ارزهای دیجیتال توسط بانک های مرکزی روی کار بیایند. توجه کنید که نهاد بین المللی مبارزه با پولشویی یا FATF در طی 60 سال به قدرت کنونی رسیده و کشورهای بسیاری به عضویت آن درآمده اند. این نهاد بین المللی در حال تشویق بانک های مرکزی به مبارزه با پولشویی است که در ایران هم شاهد فعالیت های شورای عالی مبارزه با پولشویی هستیم. فعالیت این نهاد این است که بانک ها را برای گسترش پرداخت‌های الکترونیکی تشویق می‌کند.

در حال حاضر در آمریکا نگهداری بیشتر از حد معینی پول نقد موجب مشکوک بودن عملیات مالی فرد می‌شود و وی باید پاسخگو باشد. در اینجا شاهد روندی هستیم که بانک مرکزی را به گسترش پرداخت‌های الکترونیک تشویق می‌کند، زیرا اینگونه پرداخت‌ها هزینه کنترل کمتر و گزارش دهی راحت تری دارند. روشن است که این جریان نقطه مقابل صدور ارزهای دیجیتال توسط بانک مرکزی است. تصور کنید بانک مرکزی یک نوع E-Cash صادر کند و باعث شود ارزی گم نام تر و با سرعتی بیشتر از اسکناس کاغذی در میان مردم مبادله شود؛ اینجاست که مبارزه با پولشویی بسیار سخت خواهد شد. حتی اگر بانک های مرکزی بخواهند این نوع مبادلات را از حالت گمنامی مطلق خارج کنند، به طور حتم موجب ایجاد تضاد در ماهیت ارزهای دیجیتال خود خواهد شد.

مورد بعدی تاثیر بلاکچین بر پولشویی است. خوشبختانه بلاکچین کاربردهای قوی و روزافزونی در بحث سیستم های پولشویی دارد و سیستم های مختلفی با کارکردها و وظایف مختلف بر بستر بلاکچین پیاده سازی خواهد شد که موجب تحصیل قابلیت ها و دستاوردهای جدیدتر و بهتری در بحث مبارزه با پولشویی می‌شود.

 


‌‌بلاک‌چین ‌و  CORE‌ Banking


بلاکچین در ایران

 

در اوایل دهه 80، با تعداد زیادی از بانک ها مواجه بودیم که ساختارشان اینگونه بود که یک سیستم در سطح شعبه نوشته بودند و در شعبه های مختلف تکرار شده بود، یک سازوکاری هم به نام مرکز داشتند که سیستم های شعبه به آن وصل می شد و از آن زمان سیستم هایی به نام سیستم های شعبه اصالت پیدا کردند. در آن زمان روش مرسوم برای پیاده سازی Core Banking به صورت Distributed بود. با این استدلال که مثلا 95درصد امور بانکی مربوط به شعبه شهر X است و ممکن است 5 درصد احتمال داشته باشد که به شعبه ای در شهر Y انتقال وجه صورت گیرد. در نتیجه سیستمی در شعبه راه اندازی شد که فقط در مواقع لزوم به مرکز متصل میشد و به واسطه آن به شعب دیگری دسترسی داشت.

دلیل استفاده از مدل توزیع شده بیشتر ناشی از ضعف ارتباطات (خط هایی چون X25 و X28) بود که پهنای باند کمی را در اختیار می‌گذاشتند. به محض اینکه سیستم های مخابراتی پیشرفت کردند، شرکت های مجری Core Banking به سمت ایجاد سیستم های centralized رفتند و از آن زمان به بعد وجود سیستم های شعبه به هیچوجه منطقی نمی نمود و کافی بود که در شعب تنها Clientهایی به مرکز وصل شوند. پس از آن شاهد نسل جدیدی از Core Banking بودیم که اصالتا Web-base بودند.

اگر در حال حاضر اوضاع مشابه دهه 80 بود، یعنی ما با بانک هایی مواجه بودیم که سیستم های شعبه ای داشتند و قصدشان راه اندازی Core Banking بود، به طور حتم سراغ سیستم های مبتنی بر بلاکچین میرفتیم. چون در آن زمان سرمایه عظیمی در شعب بود و بدون تغییر سیستم های شعب، آن را بر بستر بلاکچین پیاده سازی میکردیم. اما در حال حاضر که ظرفیت های مخابراتی سیستم های centralized فراهم شده و از همه مهمتر بانک ها به آن عادت کرده اند، پیاده سازی یک سیستم decentralized مشابه گذشته، از نظر بانک ها غیرمنطقی و بزرگترین مانع کاربرد بلاکچین در Core Bankingاست.

البته باید توجه داشت که Core Banking موجودیت بسیار پیچیده ای است و میتوان بخشی از آن همچون سیستم مدیریت تسهیلات، سیستم فعالیت های ارزی و ... را با استفاده از بلاکچین ارتقا بخشید. به نظرم این قسمت جایی است که میتوان از بلاکچین در Core Banking استفاده نمود. خصوصا موضوع استفاده از بلاکچین در سیستم اعتبارات اسنادی، یک مثال کلاسیک است. موضوع دیگر، یکی از روندهای مهم در صنعت بانکی، Corporate Banking Services گسترش است. بلاکچین می‌تواند زیرساخت بسیار منعطف و مستحکمی را از روابط شرکت ها با بانک ها ایجاد کند.

 

مطالب مرتبط:

چالش های تنظیم مقررات بیت کوین و ارزهای دیجیتال

بلاک چین و بازتعریف اعتماد سیاسی

رمز ارز ملی – نگاهی تحلیلی به ریال رمزینه

فناوری بلاک چین و بانکداری

بلاک چین و مبارزه با پول شویی

 


منبع: مرکز تحقیقات بلاک چین


 

نظرات (0)

دارای رتبه 0 بواسطه 5 بر اساس 0 رأی
نظر ارسال شده‌ی جدیدی وجود ندارد

دیدگاه خود را بیان کنید

  1. ارسال دیدگاه بعنوان یک مهمان - ثبت نام کنید و یا وارد حساب خود شوید.
امتیازدهی:
پیوست ها (0 / 3)
اشتراک‌گذاری موقعیت مکانی شما

درباره ما

"مرکز تحقیقات بلاک چین" به‌عنوان بزرگترین وب سایت تخصصی، پژوهشی و آموزشی بلاک چین در جهان توسط مجموعه ای از متخصصان حوزه بلاک چین و ارزهای رمزنگاری شده از سال 1396 به ‌صورت رسمی فعالیت خود را آغاز نمود.


ادامه درباره ما